Slaap en werk: waarom slaap een HR-onderwerp is

Een op de drie Nederlanders heeft slaapklachten, en ruim vier op de tien slapen structureel te kort. In een team van tien zijn dat er gemiddeld drie. Je ziet het zelden terug in het verzuim, eerder in concentratie, geduld en energie. Slaap en werk beïnvloeden elkaar. En daarmee is slaap ook een HR-onderwerp. Niet om je met de nacht van mensen te bemoeien, maar om de dag goed in te richten.

Werk speelt vaak mee

Van de werknemers met slaapproblemen noemt 49% het werk als oorzaak, even vaak als privéomstandigheden. Genoemd worden vooral te veel werk en niet kunnen loskomen. Een meta-analyse van 152 studies laat zien dat hogere werkdruk samengaat met korter en slechter slapen, en slecht slapen met minder gezondheid en werkplezier (Litwiller e.a., 2017). Vier kenmerken van werk hangen het duidelijkst samen met slaap, en ze liggen alle vier binnen de invloed van de organisatie:

• Werkdruk. Meer werk gaat samen met korter en slechter slapen.
• Niet loskomen. Wie na werktijd mentaal loskomt, slaapt beter. Bereikbaarheid na werktijd maakt loskomen lastiger.
• Werktijden en nachtwerk. Nachtwerkers hebben 1,5 tot 2 keer zo vaak slaapproblemen.
• Conflicten en emotioneel werk. Ze hangen samen met minder loskomen, en dus met een onrustiger nacht.

Wat slaap met werk doet

Na 17 tot 19 uur zonder slaap scoorden proefpersonen op sommige tests even slecht als met 0,5 promille alcohol (Williamson en Feyer, 2000). Wie om 7 uur opstaat, zit daar rond middernacht. En het geldt ook voor leidinggevenden: na een slechte nacht reageren ze vaker afwijzend op hun team, en daalt de bevlogenheid van dat team mee (Barnes e.a., 2015). Lees ook hoe je werkstress eerder ziet.

Waar de rol van de werkgever stopt

Slaap is persoonlijk. Een werkgever die zich ermee bemoeit, schaadt vertrouwen. Een werkgever die het werk goed inricht, helpt juist. Wel aan de werkgever: realistische werkdruk en planning, afspraken over bereikbaarheid, gezonde roosters, leidinggevenden die het goede voorbeeld geven en vrijwillige, vertrouwelijke hulp. Niet aan de werkgever: slaap meten, slaap koppelen aan beoordeling, of de oorzaak bij de medewerker leggen met «ga eerder naar bed».
De Autoriteit Persoonsgegevens oordeelde in 2016 dat werkgevers geen gezondheidsgegevens uit wearables mogen verwerken, zoals slaappatronen, ook niet met toestemming. Die toestemming is in een arbeidsrelatie zelden echt vrij.

Wat werkt?

• CGT-i via het werk is het sterkst onderbouwd: een meta-analyse van 12 studies met 827 werknemers laat zo’n 20% minder ernstige slapeloosheid zien (Vega-Escaño e.a., 2020).
• Regie over werktijd met training voor leidinggevenden liet mensen in een gerandomiseerde studie 8 minuten per nacht langer slapen (Olson e.a., 2015).
• Teamafspraken over bereikbaarheid liggen voor de hand, al zijn ze zelf nog weinig getoetst.
• Alleen voorlichting over slaaphygiëne werkt als enige aanpak onvoldoende.

Begin met bereikbaarheid

Het snelst merkbaar: teamafspraken over mail en apps na werktijd. Spreek samen af na welk tijdstip je geen berichten meer stuurt, hoe je bij echte spoed bereikbaar bent en hoe je vrije dagen en deeltijddagen respecteert. De leidinggevende houdt zich er als eerste aan.

Aan de slag

De module Werkdruk in Deepler Research meet werktijden, herstel en mentale belasting per team: anoniem, per generatie of leeftijdsgroep, zonder vragen over iemands slaap. Zie ook hoe een onderwijsorganisatie werkdruk per team in beeld bracht.

Bronnen

• Kerkhof, G. (2017). Epidemiology of sleep and sleep disorders in The Netherlands. Sleep Medicine, 30, 229-239.
• Gezondheidsraad (2017). Gezondheidsrisico’s door nachtwerk. Advies 2017/17.
• Litwiller, B. e.a. (2017). The relationship between sleep and work: a meta-analysis. Journal of Applied Psychology, 102(4), 682-699.
• Barnes, C. e.a. (2015). You wouldn’t like me when I’m sleepy. Academy of Management Journal, 58(5), 1419-1437.
• Vega-Escaño, J. e.a. (2020). Insomnia interventions in the workplace: a systematic review and meta-analysis. IJERPH, 17(17), 6401.
• Autoriteit Persoonsgegevens (2016). Oordeel over verwerking van gezondheidsgegevens uit wearables door werkgevers.