Ziekteverzuim richting 2030: wat HR nu moet doen

Het ziekteverzuim in Nederland lag in 2025 op 5,4%. Tien jaar eerder was dat nog 3,9%. In het eerste kwartaal van 2026 kwam het uit op 5,8%, ruim boven het gemiddelde van 5,0% sinds 1996. Veel organisaties reageren met strakkere verzuimbegeleiding. Dat is nodig, maar het verklaart niet waarom mensen uitvallen. Wie ziekteverzuim echt wil terugdringen, moet kijken naar het werk zelf.

Drie cijfers die vaak door elkaar lopen

In verzuimdiscussies worden drie soorten cijfers vaak op één hoop gegooid. Ze meten iets anders en zijn niet bij elkaar op te tellen.

• Tijdverlies (5,4%). Van iedere 1.000 geplande werkdagen gingen er gemiddeld 54 verloren door ziekte. Dat is iets anders dan het aandeel mensen dat zich ziek meldt: volgens TNO verzuimde 51% van de werknemers in 2023 minstens één keer.
• Oorzaak (40,1%). Het aandeel langdurige verzuimgevallen dat aan psychische klachten wordt toegeschreven. Bij 25- tot 35-jarigen is dat zelfs 56,9%.
• Kosten (€8,3 miljard). De geraamde loondoorbetaling door werkgerelateerd verzuim in heel Nederland, waarvan €4,9 miljard samenhangt met psychosociale arbeidsbelasting.

Wat betekent één procentpunt voor jouw organisatie? Een organisatie met 500 fte heeft ongeveer 110.000 werkdagen per jaar. Elk procentpunt verzuim staat dan voor zo’n 1.100 werkdagen: ruwweg vijf volledige formatieplaatsen.

De last zit in lange uitval, niet in de griep

Wie naar ziekmeldingen kijkt, ziet vooral griep en verkoudheid: 55% van de laatste meldingen. Psychische klachten zijn goed voor 9%. Maar wie naar duur kijkt, ziet een ander beeld. Bij langdurig verzuim, van 42 dagen tot twee jaar, gaat het in 40,1% van de gevallen om psychische klachten. En van de werknemers die daardoor verzuimen, noemt 75% het verzuim (deels) werkgerelateerd. Zij zijn gemiddeld 63 werkdagen afwezig.

Opvallend: het aandeel werknemers dat vaak onder hoge werkdruk werkt, daalde volgens het CBS van 38,1% in 2015 naar 31,4% in 2025. Tegelijk steeg het aandeel dat zich geregeld psychisch vermoeid voelt door het werk van 13% naar 21%. Werkdruk alleen verklaart dus niet alles. Herstel, regelruimte, steun en de betekenis van het werk wegen mee.

Vijf ontwikkelingen die richting 2030 druk geven

Niemand kan voorspellen hoe hoog het verzuim in 2030 ligt. Wel zijn er ontwikkelingen waar organisaties alert op moeten zijn:

1. Personeelskrapte. Langdurige vacatures verhogen de belasting van wie blijft.
2. Vergrijzing. Oudere werknemers verzuimen minder vaak, maar langer: bij 55 tot 65 jaar gemiddeld 27 verzuimdagen, bij 25 tot 35 jaar 14.
3. Mentale belasting. Het hoogst in het onderwijs (25,3%) en de zorg (22,9%).
4. Mantelzorg en privé. Werk en privé tellen op. Flexibiliteit en voorspelbare roosters helpen.
5. Digitalisering en AI. Technologie verlicht werk, maar verandert ook tempo en verwachtingen.

Van verzuim begeleiden naar werk verbeteren

Goede verzuimbegeleiding blijft essentieel. Maar wie pas in actie komt na een ziekmelding, mist de kans om risico’s eerder te beperken. De Arbowet vraagt dat ook al: een actuele RI&E met plan van aanpak, inclusief psychosociale risico’s, en beleid om werkdruk en ongewenst gedrag te voorkomen. Preventief werkgeverschap is dus geen extra. Het is de manier om die verplichtingen betekenis te geven.

Het Job Demands-Resources-model laat zien dat hoge eisen vooral een probleem worden als hulpbronnen tekortschieten: regelruimte, steun van de leidinggevende en collega’s, waardering en momenten van herstel. De opdracht is dus niet alleen medewerkers weerbaarder maken, maar vooral het werk beter inrichten. Lees ook hoe je werkstress eerder ziet, voordat het verzuim wordt.

Wat verzuimdata niet vertellen

Verzuimregistratie laat zien hoeveel dagen verloren gaan. Ze verklaart niet of werkdruk, leiderschap, roosters of gebrek aan herstel een rol spelen. Daarvoor heb je medewerkeronderzoek nodig, op groepsniveau. Vraag naar het werk, niet naar gezondheid of diagnoses. Gebruik uitkomsten nooit om individuen te profileren, en betrek de OR vooraf: die heeft instemmingsrecht op arbo- en verzuimbeleid.

Vijf vragen voor je volgende MT-overleg

• Als ons verzuim morgen een procentpunt stijgt, weten we dan welke teams aandacht vragen?
• Kunnen we kort en langdurig verzuim per team uit elkaar houden?
• Wanneer hebben we medewerkers voor het laatst gevraagd naar werkdruk, regelruimte en herstel?
• Hebben leidinggevenden de inzichten en de tijd om hierop te sturen?
• Welke maatregel uit ons plan van aanpak is aantoonbaar uitgevoerd en geëvalueerd?

Aan de slag

Met de module Verzuimvermindering en de module Werkdruk in Deepler Research zie je per team waar belasting en hulpbronnen uit balans raken. Anoniem, op groepsniveau en zonder medische vragen. In de whitepaper vind je een 90-dagenplan om meteen te beginnen.

Bronnen

• CBS (2026). De arbeidsmarkt in cijfers 2025, hoofdstuk Arbeidsomstandigheden.
• CBS (2026). Ziekteverzuim in eerste kwartaal hoger dan gemiddeld in afgelopen 30 jaar.
• RIVM. Langdurig ziekteverzuim door psychische klachten, verslagjaar 2023 (bijgewerkt november 2025).
• TNO (2025). Arbobalans: kosten werkgerelateerd ziekteverzuim blijven stijgen.
• Bakker, A.B. en Demerouti, E. (2007). The Job Demands-Resources model: state of the art. Journal of Managerial Psychology, 22(3), 309-328.