Werk loslaten: waarom je hoofd bereikbaar blijft

Het is 22:10 en de app van de ploegleider licht op: het rooster van morgen is gewijzigd. Of het is zondagavond en de directeur heeft een mail gestuurd die niemand hoeft te beantwoorden, maar iedereen leest. Niemand dwingt je om te reageren. Toch lukt werk loslaten dan een stuk minder goed. Wie altijd bereikbaar is, blijft met het hoofd op het werk. Dat heet technostress: stress die ontstaat door technologie op en rond het werk.

Het bericht is niet het probleem

Eén appje kost je tien seconden. Het gaat om wat het bericht doet met de rest van je avond. Je weet dat het er staat, en je vraagt je af of er een reactie verwacht wordt.

Onderzoekers noemen dat telepressure: de drang om direct te reageren op werkberichten (Barber en Santuzzi, 2015). Die drang komt vaak uit een onuitgesproken verwachting, niet uit een afspraak. Juist daarom is hij lastig te bespreken.

Waarom werk loslaten zo moeilijk is

Herstel na werktijd begint met mentaal loskomen van het werk. Psychologen noemen dat psychologische detachment (Sonnentag, 2012). Wie niet loskomt, blijft piekeren over werk, ook tijdens het eten of op de bank.

In een dagboekstudie zagen onderzoekers dat smartphonegebruik voor werk ’s avonds samenhing met meer botsing tussen werk en thuis. Dat ging samen met minder herstel en meer burn-outklachten (Derks en Bakker, 2014).

Herstel bestaat uit meer dan niets doen. Sonnentag en Fritz (2007) onderscheiden vier ervaringen die helpen.

Een bericht om 22:10 raakt er drie. Je komt minder los, je rust is korter en je tijd is niet meer helemaal van jou. Lees ook over het effect op nachtrust in Slaap en werk.

Niemand is de boosdoener

De leidinggevende die ’s avonds mailt, doet dat vaak om overdag ruimte te hebben voor het team. De collega die direct antwoordt, wil graag helpen. Beiden handelen met goede bedoelingen.

Toch merk je het effect, ook als het bericht niet urgent is. Alleen al de verwachting dat je mail buiten werktijd leest, raakt het welzijn. Niet alleen van de medewerker, ook van de partner thuis (Becker e.a., 2021).

Het patroon is dus gedeeld. Dat betekent ook dat je het samen kunt veranderen, zonder dat iemand zich schuldig hoeft te voelen.

Vijf afspraken voor het teamoverleg

Afspraken helpen meer dan goede voornemens. Bespreek ze in het teamoverleg, ook met mensen zonder bureau en zakelijk mailadres. Denk aan ploegen, de werkvloer, de telefoon en WhatsApp-groepen.

1. Kanaal. Spreek af welk kanaal je waarvoor gebruikt: de app voor roosters, mail voor de rest.
2. Urgent. Bepaal wat urgent is en wie dan belt. Alles daarbuiten wacht tot de volgende werkdag.
3. Reactietermijn. Maak duidelijk dat niemand buiten werktijd hoeft te reageren. Zo is even niet bereikbaar gewoon toegestaan.
4. Inplannen. Plan berichten in, zodat ze op een werkdag aankomen.
5. Voordoen. Leidinggevenden laten zien wat ze afspreken. Een leider die om 22:10 niets verstuurt, zegt meer dan een regel.

Wil je weten wat er speelt? Vraag het je team. Vertel vooraf wat er met de antwoorden gebeurt en houd ze anoniem. Betrek de ondernemingsraad bij afspraken over bereikbaarheid. De medewerker die invult, wil weten dat er daarna echt iets verandert. Lees ook hoe je werkstress eerder ziet.

Begin morgen met één vraag in het teamoverleg: wanneer verwachten we eigenlijk een antwoord?

Aan de slag

Met de module Werkdruk in Deepler Research zie je per team waar de werklast knelt, ook buiten werktijd. Wil je eerst voor jezelf weten waar je energie blijft? Doe dan de werkdruktest.

Bronnen

• Barber, L. K., & Santuzzi, A. M. (2015). Please respond ASAP: Workplace telepressure and employee recovery. Journal of Occupational Health Psychology, 20(2), 172-189.
• Becker, W. J., Belkin, L. Y., Tuskey, S. E., & Conroy, S. A. (2021). Killing me softly: Organizational e-mail monitoring expectations’ impact on employee and significant other well-being. Journal of Management, 47(4), 1024-1052.
• Derks, D., & Bakker, A. B. (2014). Smartphone use, work-home interference, and burnout: A diary study on the role of recovery. Applied Psychology, 63(3), 411-440.
• Sonnentag, S. (2012). Psychological detachment from work during leisure time: The benefits of mentally disengaging from work. Current Directions in Psychological Science, 21(2), 114-118.
• Sonnentag, S., & Fritz, C. (2007). The Recovery Experience Questionnaire: Development and validation of a measure for assessing recuperation and unwinding from work. Journal of Occupational Health Psychology, 12(3), 204-221.
• Tarafdar, M., Tu, Q., Ragu-Nathan, B. S., & Ragu-Nathan, T. S. (2007). The impact of technostress on role stress and productivity. Journal of Management Information Systems, 24(1), 301-328.