Welk intern communicatiemodel zet je in? 5 modellen uitgelegd

In het kort: een communicatiemodel beschrijft hoe informatie stroomt: wie communiceert met wie, via welk kanaal en met welk doel. Voor interne communicatie zijn vijf modellen bekend: het zender-ontvangermodel, het model van Lasswell, het communicatiekruispunt van Van Ruler, de Trap van Quirke en het TOCOM-model. Hieronder lees je wanneer je welk model inzet.

Goede interne communicatie is cruciaal voor elke organisatie. Medewerkers die weten wat er speelt, werken beter samen en voelen zich meer betrokken. Maar welk communicatiemodel past bij jouw organisatie? In deze blog leggen we vijf bekende communicatiemodellen uit. Per model lees je waar het goed voor is. Zo kies je het model dat je interne communicatie echt verbetert.

Wat is een communicatiemodel?

Een communicatiemodel is een vereenvoudigde weergave van hoe communicatie tussen mensen verloopt. Een intern communicatiemodel richt zich op communicatie binnen de organisatie. Het helpt je om communicatie te structureren, problemen te herkennen en betere keuzes te maken. Denk aan: welke boodschap stuur je, via welk kanaal en wat wil je bereiken?

Er is niet één beste model. Elk model belicht een ander deel van het communicatieproces. Dit zijn de vijf bekendste communicatiemodellen.

1. Het zender-ontvangermodel

Het zender-ontvangermodel is het eenvoudigste communicatiemodel. Een zender stuurt een boodschap naar een ontvanger. De bekendste uitwerking is het model van Shannon en Weaver uit 1949. Dat model laat ook zien hoe ruis de boodschap onderweg kan verstoren. Denk aan jargon, een te volle inbox of een verkeerd moment.

Het model is simpel. Het houdt bijvoorbeeld weinig rekening met feedback. Toch vormt het de basis voor veel andere modellen. Het is handig om uit te leggen waar communicatie misgaat.

2. Het communicatiemodel van Lasswell

Het model van Lasswell stelt vijf vragen: wie zegt wat, via welk kanaal, tegen wie, en met welk effect? Dit model helpt je om een bestaande boodschap of campagne te analyseren. Waar zit de zwakke plek? Is het kanaal verkeerd, of de doelgroep niet duidelijk?

Ook dit model houdt geen rekening met feedback. Maar het geeft een heldere structuur om communicatie te beoordelen.

3. Het communicatiekruispunt van Van Ruler

Het communicatiekruispunt van Betteke van Ruler helpt je de juiste communicatiestrategie te kiezen. Het model kent vier strategieën:

• Informeren: kennis overdragen, eenrichtingsverkeer.
• Overtuigen: mensen meekrijgen in een standpunt.
• Dialogeren: samen betekenis geven, tweerichtingsverkeer.
• Formeren: de identiteit en het imago van de organisatie vormen.

De strategieën liggen op twee assen: hoeveel invloed wil je uitoefenen, en loopt de communicatie één of twee kanten op? Dit model is waardevol om communicatie af te stemmen op de situatie en de doelgroep.

4. De Trap van Quirke

De Trap van Quirke is een praktisch model voor communicatie tijdens veranderingen. Hoe meer betrokkenheid je nodig hebt, hoe hoger je op de trap moet. Onderaan staat bewustwording, met middelen als een nieuwsbrief of intranetbericht. Bovenaan staat commitment, met middelen als workshops en persoonlijke gesprekken.

Zo koppel je de fase van een verandering aan de juiste communicatiemiddelen. Een reorganisatie aankondigen via alleen een e-mail? Dan blijf je onderaan de trap steken.

5. Het TOCOM-model

Het TOCOM-model kijkt breder. Het laat zien hoe interne communicatie samenhangt met de structuur, cultuur en strategie van de organisatie. Daarmee breng je verbanden in kaart. Waarom komt informatie niet aan? Ligt dat aan de structuur, aan de cultuur of aan de kanalen?

Dit model is handig voor een brede analyse van de interne communicatie, bijvoorbeeld bij een communicatieaudit.

Gratis whitepaper

De weerstand zit niet waar je denkt

Waarom de grootste afstand vaak tussen middenkader en directie ligt, en wat het midden echt helpt.

Download de whitepaper

De vijf communicatiemodellen op een rij

• Zender-ontvanger: het eenvoudigste model. Laat zien waar ruis ontstaat.
• Lasswell: vijf vragen. Geschikt om een boodschap of campagne te analyseren.
• Communicatiekruispunt van Van Ruler: vier strategieën. Helpt kiezen hoe je communiceert.
• Trap van Quirke: koppelt middelen aan de fase van een verandering.
• TOCOM-model: verbindt communicatie met structuur, cultuur en strategie.

Hoe kies je het juiste communicatiemodel?

Begin met een analyse van je organisatie. Stel jezelf drie vragen.

Wat zijn onze grootste communicatieproblemen?

Stroomt informatie niet goed tussen afdelingen? Voelen medewerkers zich niet gehoord? Of komen veranderingen niet aan? Het probleem bepaalt welk model helpt.

Wat willen we bereiken?

Wil je vooral informeren, draagvlak creëren of de dialoog op gang brengen? Bij informeren past het zender-ontvangermodel. Bij draagvlak past de Trap van Quirke. Bij dialoog het communicatiekruispunt.

Hoe is onze organisatie ingericht?

In een hiërarchische organisatie met veel lagen werkt een model met duidelijke communicatielijnen vaak beter, zoals de Trap van Quirke. In een platte organisatie past een model dat gericht is op open communicatie en samenwerking, zoals het communicatiekruispunt. Kies ook een model dat meegroeit als je organisatie verandert.

Interne en externe communicatie: het verschil

Interne communicatie is alle communicatie binnen de organisatie. Tussen leidinggevenden en medewerkers, tussen collega’s en tussen afdelingen. Externe communicatie richt zich op klanten, partners, sollicitanten en andere partijen buiten de organisatie.

De twee hangen nauw samen. Medewerkers zijn vaak de eerste ambassadeurs van je organisatie. Wat ze intern horen, vertellen ze extern door. Klinkt een boodschap buiten anders dan binnen? Dan schaadt dat het vertrouwen.

Van communicatiemodel naar strategie

Een model is een hulpmiddel, geen doel. Zo vertaal je het naar een aanpak:

1. Breng de huidige situatie in kaart. Vraag medewerkers hoe zij de communicatie ervaren. Krijgen ze de informatie die ze nodig hebben, via het juiste kanaal en op tijd?
2. Bepaal het doel. Informeren, draagvlak creëren of dialoog?
3. Kies het model dat bij dat doel past. Bijvoorbeeld de Trap van Quirke bij een reorganisatie.
4. Kies de kanalen. Teamoverleg, intranet, e-mail, chat of een persoonlijk gesprek. Niet elke boodschap past in elk kanaal.
5. Meet het effect. Vraag na een tijd opnieuw hoe medewerkers de communicatie ervaren en stuur bij.

Veelgestelde vragen over communicatiemodellen

Wat is het bekendste communicatiemodel?

Het zender-ontvangermodel is het bekendste en eenvoudigste model. Het vormt de basis voor de meeste andere communicatiemodellen.

Welk communicatiemodel past bij een verandertraject?

De Trap van Quirke. Het model laat zien welke middelen passen bij de betrokkenheid die je in een fase nodig hebt.

Kun je meerdere communicatiemodellen combineren?

Ja. Analyseer bijvoorbeeld de situatie met het TOCOM-model en kies de strategie met het communicatiekruispunt. De modellen vullen elkaar aan.

Wat maakt interne communicatie goed?

Goede interne communicatie is tijdig, duidelijk en tweerichtingsverkeer. Medewerkers krijgen de informatie die ze nodig hebben en kunnen zelf vragen stellen en meedenken.

Conclusie

Het juiste communicatiemodel helpt je om interne communicatie gericht te verbeteren. Het zender-ontvangermodel, het model van Lasswell, het communicatiekruispunt, de Trap van Quirke en het TOCOM-model belichten elk een ander deel van de communicatie tussen mensen. Kies het model dat past bij je probleem en je doel.

Een mooi nieuw opleidingsprogramma helpt niet als niemand ervan weet. Daarom is interne communicatie vaak de lastigste, maar belangrijkste stap. Met Deepler Research vraag je medewerkers hoe zij de communicatie ervaren en zie je per team waar het beter kan. Vraag een demo aan.